Historische trams (postzegelvel)

PostNL geeft op 17 februari 2025 het postzegelvel Historische trams uit. Op de 10 postzegels staan foto’s in kleur en zwart-wit van verschillende trams die vroeger door de steden Amsterdam, Arnhem, Den Haag, Rotterdam en Utrecht reden. De totstandkoming van de uitgifte gebeurde in samenwerking met het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Op de postzegels staat de waardeaanduiding 1 voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland. Het ontwerp van de postzegels is gemaakt door studio026 uit Velp. 

Op de postzegels zijn 5 historische tramtypes afgebeeld. De GETA 76 van de Gemeente Electrische Tram Arnhem op de kleurenfoto is een replica, gemaakt door het Nederlands Openluchtmuseum. De oorspronkelijke trams uit deze serie werden in 1929 gebouwd door Beijnes in Haarlem. Voor die tijd waren de trams erg modern door hun vier assen, eenmansbediening en de scheve voorruit wat weerkaatsing van lampen voorkwam. De RET 520 van de Rotterdamse Elektrische Tram werd in 1931 gemaakt door Werkspoor in Utrecht. De vierassige tram weegt 18 ton en heeft 22 zitplaatsen en 25 staanplaatsen. Tot eind jaren 60 bepaalden deze wagens mede het straatbeeld van Rotterdam. De GVB 903 van het Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam werd in 1949 gebouwd, eveneens door Werkspoor. Deze tram was van 1949 tot 1975 onderdeel van het tramnetwerk in Amsterdam. Vanwege de roodgekleurde neus kreeg dit model al snel de bijnaam De Bloedneus. De HTM 274 uit 1921 van de Haagse Tramweg Maatschappij heeft tot 1963 in Den Haag dienst gedaan. Hij behoorde tot de serie 250-279, gemaakt door HAWA in Hannover. De tram rijdt met 2 Crompton-motoren (500 volt, 63 kW). De NBM 20 van de Nederlandse Buurtspoorwegmaatschappij werd door Allan & Co in Rotterdam in 1910 gemaakt voor de smalspoorlijn van Driebergen naar Zeist. In 1923-1924 is dit motorrijtuig verbouwd naar normaalspoor om dienst te kunnen doen op de lijn Utrecht-Zeist. 

De GETA 76, RET 520, GVB 903 en HTM 274 zijn te vinden in het Nederlands Openluchtmuseum, de NBM 20 is eigendom van de Electrische Museumtramlijn Amsterdam.

Bron: Electrische Museumtramlijn Amsterdam, Etymologisch Woordenboek Van Dale, Museumtramlijn, Nederlands Openluchtmuseum, Oxford Languages, Wikipedia

Op de 10 postzegels van het postzegelvel Historische trams staan 2 foto’s van elk van de 5 historische trams. De kleurenfoto is een actuele foto van de tram, de zwart-witfoto een historische opname uit de tijd dat de tram nog in actieve dienst was. De foto’s zijn met elkaar verbonden door een zwart-witte trambaan die van boven naar onder en van links naar rechts als een route over de postzegels en de velrand loopt. Binnen het witte vlak van de bochten van deze grafische weergave van een trambaan staan links de namen van de betrokken tramwegmaatschappijen en rechts een lijn met dwarsstrepen als symbool voor de tramlijn. Boven elke foto staat de naam van de stad waar de tram reed. Bij de kleurenfoto staat onderaan het typenummer van de tram, bij de zwart-witfoto de naam van de plek waar de foto van de rijdende tram is gemaakt. Elke foto wordt links en rechts begrensd door verschillende gekleurde banen die de ruitvorm hebben van de stroomafnemer van een tram. Deze ruitvorm is gespiegeld op de velrand. Daardoor is de print van boven naar beneden opgebouwd uit organische ronde vormen als symbolen voor de tramhaltes. Door de postzegels lopen van links naar rechts tramrails die de postzegels als een netwerk met elkaar verbinden. Op de velranden staat een patroon van grijze ruitjes, met als kader een rand van wisselend gekleurde blokjes. Op de velranden en in de titel staan 3 schakels. Dit vignet is het werk van architect Hein Berlage die het ontwierp voor een vervoersaffiche uit 1893 van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij.

Het ontwerp van het postzegelvel Historische trams is gemaakt door grafisch ontwerpers Anne Schaufeli en Huub de Lang van studio026 uit Velp. Hoewel je bijvoorbeeld ook paardentrams en stoomtrams onder dit onderwerp zou kunnen scharen, besloten de ontwerpers zich op elektrische trams te richten. “Van elektrische trams hebben mensen een beter beeld”, zegt Anne Schaufeli. “Heel wat oude trams zijn lang nog in gebruik geweest, sommige tot ver in de jaren 70. Er zijn nog veel mensen die erin gereden hebben. Eerst zijn we op zoek gegaan naar beeldmateriaal. In Nederland houden allerlei organisaties en musea zich met trams bezig, maar vaak is dat beperkt tot een bepaalde stad. In het Nederlands Openluchtmuseum, dat heel het land vertegenwoordigt, rijden ook oude trams rond. Dat weten we omdat we er vaak komen. Het ligt niet al te ver van waar wij wonen en werken en het is een heerlijk museum om te bezoeken. Ook vanwege het nostalgische gevoel dat de vormgeving van vroeger oproept: de historische trams, de oude letters, de bordjes, de tramkaartjes, de kleuren en de typografie. Eindeloos vind ik dat.”