Dag van de Postzegel 2024 (postzegelvel)

De Dag van de Postzegel is een jaarlijks terugkerend internationaal evenement. In de meeste landen wordt de dag gevierd op de eerste zondag na 9 oktober: de oprichtingsdatum van de Universal Postal Union (UPU). De UPU, ook wel bekend als de Wereldpostunie, stelt de regels vast voor het internationale postverkeer tussen de lidstaten. PostNL besteedt aandacht aan de Dag van de Postzegel met de uitgifte van het postzegelvel Dag van de Postzegel 2024 op 14 oktober 2024. Op de postzegels staat de waardeaanduiding 1 voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland. Het ontwerp van het postzegelvel is gemaakt door grafisch ontwerper Sandra Smulders uit Gouda, met de frankeerzegels Koningin Wilhelmina 1931-1933 als inspiratiebron.

De serie Koningin Wilhelmina 1931-1933 bestaat uit 3 frankeerzegels met een fotoportret van de koningin in een cirkel. De beelden in de achtergrond zijn op elke frankeerzegel anders: Fokkervliegtuigen (vliegtuigindustrie) op de postzegel van 36 cent, de Hoogovenfabriek in IJmuiden (industrie en nijverheid) op de postzegel van 70 cent en de motorschepen de Baloeran en de Christiaan Huygens (handel en verkeer) op de postzegel van 80 cent. De uitgifte van de nieuwe frankeerzegels in 1931-1933 was het gevolg van de introductie van nieuwe tarieven voor verschillende bestemmingen. Zo was de frankeerzegel van 36 cent bedoeld voor het nieuwe luchtposttarief voor brieven tot en met 5 gram naar Nederlands-Indië. De frankeerzegels van 70 cent en 80 cent waren weer bestemd voor binnenlandse pakketten van respectievelijk 7-9 kilo en 9-10 kilo.

Eerst werd kunstschilder en ontwerper Jan Sluijters, bekend van de Kinderzegels 1928 en de Rembrandtzegels 1930, gevraagd om ontwerpen te maken. Die vielen echter niet in de smaak, waarna fotograaf, typograaf en industrieel vormgever Piet Zwart werd benaderd. Zwart had al eerder voor de PTT onder meer affiches en brochures ontworpen. Voor zijn ontwerp van de nieuwe frankeerzegels maakte Zwart gebruik van fotomontages. Deze techniek was nergens ter wereld nog voor postzegelontwerpen toegepast. De Nederlandse PTT had dus de primeur. Joh. Enschedé drukte de postzegels met gebruik van koperdiepdruk (rotogravure). Een andere vernieuwing was het niet eerder gebruikte formaat van 21 x 30 mm. Voor het portret van koningin Wilhelmina nam Zwart een recente foto van hoffotograaf Franz Ziegler. Dit portret van de toen 50-jarige koningin combineerde Zwart met foto’s van verschillende economische sectoren. Het ontwerp kenmerkt zich door een asymmetrische compositie tegen een witte achtergrond met gebruik van de kleuren rood, blauw en groen. Versieringen ontbreken en ook paste Zwart geen lijnen toe om de fotomontage te kaderen. De frankeerzegels Koningin Wilhelmina 1931-1933 zijn met de postzegels Goudsche glazen uit 1931 de enige postzegels die Zwart heeft ontworpen.

De verkoop van de frankeerzegel van 36 cent werd in juni 1938 gestaakt. De verkoop van de frankeerzegels van 70 cent en 80 cent liep nog door tot oktober 1940. In die maand gaf de Duitse bezetter opdracht alle postzegels met het portret van de koningin te vervangen door de ‘traliezegels’ met de vliegende duif, ontworpen door Jan van Krimpen.

Bron: Gert Holstege, Handboek Nederlandse Postwaarden

Voor de beelden op de 2 postzegelontwerpen voor de 10 postzegels Dag van de Postzegel 2024 heeft grafisch ontwerper Sandra Smulders uit Gouda fotomontages gebruikt, net zoals haar voorganger Piet Zwart dat deed voor de frankeerzegelserie Koningin Wilhelmina 1931-1933. In het ontwerp van de nieuwe postzegels keert de schuine lijn terug uit de frankeerzegel van 36 cent uit 1931. Ook de blauwgroene kleuren van de foto’s en het rood van het jaartal 2024 zijn ontleend aan de oude frankeerzegels. Op de postzegels Dag van de Postzegel 2024 verdeelt de schuine lijn de postzegel in beeldvlakken van ongelijke grootte. Op het grote vlak is een foto van koning Willem-Alexander op verschillende manieren verweven met een toekomstbeeld van ondergrondse waterstofopslag. Op het kleine beeldvlak is in het ene postzegelontwerp een beeld te zien van het prototype van een energiezuinig vliegtuig en in het andere postzegelontwerp een voorbeeld van een vrachtschip dat door windkracht wordt voortgestuwd. De 2 postzegelontwerpen zijn om en om op het postzegelvel geplaatst. Op de tabs linksboven en rechtsonder staat een korte uitleg over het afgebeelde vliegtuig en schip. De titel van de uitgifte en het jaartal zijn tegen de schuine lijn geplaatst en de ondertitel Industrie van de toekomst staat wisselend rechtsboven en linksonder. Op de velrand lopen, onder de postzegels door, blauwgrijze banen in 5 verschillende tinten met een kleurverloop. De banen hebben dezelfde invalshoek als de schuine lijn in het postzegelontwerp en de kleuren ervan sluiten aan op die in de postzegels zijn gebruikt.