Scheepvaart in de zeventiende en achttiende eeuw – kustvaart (postzegelvel)

In 2025 brengt PostNL een serie van 8 kaderpostzegelvellen uit, getiteld Scheepvaart in de zeventiende en achttiende eeuw. De eerste twee postzegelvellen kwamen uit op 1 april 2025 (Koopvaardij en Staatse vloot). De volgende uitgifte is op 3 juni 2025 (Kustvaart en Vleet- en Korvisserij). De andere uitgiftedata dit jaar zijn 26 augustus 2025 (Hoekwantvisserij en Beurtvaart) en 18 november 2025 (Binnenlandse Vrachtvaart en Turfvaart).

Alle postzegelvellen zijn zowel los als in abonnementsvorm te koop. PostNL geeft op 1 april nog een extra postzegelvel uit, met 5 bijzondere scheepstypen die niet op de andere postzegelvellen zijn afgebeeld (kraak, VOC-schip, snauwschip, jacht en schokker). Dit 9e postzegelvel is uitsluitend bestemd voor abonnees op de complete serie. De abonnees ontvangen dit cadeau tegelijkertijd met hun eerste bestelling.

Vervoer over water was in de 17e en 18e eeuw en ook lang daarna nog de meest gebruikte methode om mensen en goederen te transporteren. Landwegen waren merendeels onverhard en grote delen van het jaar onbegaanbaar. Voor vervoer over water zijn schepen nodig. In de 17e en 18e eeuw werden op scheepswerven schepen van hout gebouwd voor onder meer de binnenlandse vrachtvaart, kustvaart, oorlogsvloot, visserij en internationale handelsvaart. Nederlandse scheepswerven waren in die periode toonaangevend in de bouw van uiteenlopende soorten schepen, voor zowel binnenlands gebruik als voor afnemers elders in Europa. Een groot deel van de West-Europese handelswaar in de vroegmoderne tijd werd vervoerd op Nederlandse schepen. Op het hoogtepunt, tussen 1660 en 1670, bestond de koopvaardijvloot van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden uit 2600 zeegaande schepen van meer dan 100 ton. De lucratieve Oostzeehandel (graan, hout) legde de basis voor de economische voorspoed in de Nederlanden, later gevolgd door de scheepvaart naar Azië. Ook op visserijgebied was de Republiek een grootmacht. Dat gold zeker voor de haringvisserij (De Groote Visscherij) en de walvisvaart (De Kleine Visscherij), met elk eigen eisen aan de constructie en grootte van de schepen. Voor de kustvaart en het binnenlands vervoer tussen de steden werd weer gebruikgemaakt van andere soorten schepen. In de 17e en 18e eeuw groeide de beurtvaart uit tot een grootschalig scheepstransportnetwerk om mensen en goederen naar binnenlandse bestemmingen te brengen, met een vaste dienstregeling. Naast deze eerste vorm van gereguleerd openbaar vervoer was er in de Republiek een omvangrijke wilde vaart om bulkgoederen en landbouwproducten via schepen te vervoeren.

Bron: Nieuwe Maritieme Geschiedenis van Nederland, Wikipedia

Het ontwerp van de postzegelserie Scheepvaart in de zeventiende en achttiende eeuw is gemaakt door grafisch ontwerper Bart de Haas uit Den Haag. De Haas verrichtte veel onderzoek om tot een logische indeling van de verschillende scheepvaartsectoren te komen, met de bijbehorende scheepstypen. “Daarbij heb ik veel gehad aan het werk van historici als Hans Haalmeier, Dick Vuik en Remmelt Daalder over de scheepsbouw tussen 1600 en 1800. In hun boeken, maar ook in andere publicaties, kom je vaak illustraties tegen van Gerrit Groenewegen. Hij maakte mooie etsen van uiteenlopende soorten schepen. Die zijn eind 18e eeuw uitgegeven in een speciaal verzamelboek. Voor bijna alle schepen die ik wilde afbeelden, kon ik bij Gerrit terecht. Ook liet hij soms van bepaalde schepen varianten zien, zoals van de hoeker. Voor de Friese en de Veense turfpont heb ik een ets van een andere kunstenaar gebruikt, van Reinier Nooms, want die waren niet door Gerrit getekend.”